cfl  May.04.2015

Η ποίηση είναι μια βασική μορφή έκφρασης των καταπιεσμένων. Είναι η τέχνη, μέσα από την οποία οι “από τα κάτω” αρθρώνουν φωνή. Είναι η τέχνη της ελευθερίας, δομικά - καθώς καταργεί κανόνες - αλλά ως προς το περιεχόμενο - καθώς, όπως και κάθε άλλη μορφή τέχνης, δεν έχει κανένα περιορισμό και κανένα όριο ως προς το τι θα εκφραστεί. Η ποίηση είναι, ακόμα, πολιτικό εργαλείο. Τα βιώματα μετασχηματίζονται σε εικόνες, οι εικόνες εξελίσσονται σε λέξεις και οι λέξεις ταξιδεύουν, εκφράζοντας με αισθητικό τρόπο αιτήματα και προτάγματα πολιτικά. Μ' αυτό τον τρόπο, μέσα από την ποίηση γιγαντώνεται η φωνή των αποκλεισμένων. Και σε εποχές με έντονο το στοιχείο του αποκλεισμού, η ποίηση γίνεται δέντρο που απλώνει τις ρίζες του κι ανθίζει.

Αμερική, εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Σκληρή εποχή. Εποχή ρατσιστικού και φυλετικού μίσους, εποχή ταξικών διαχωρισμών και αντικομμουνιστικής φρενίτιδας, εποχή των μεγάλων συγκρούσεων των φεμινιστικών κινημάτων με τις πατριαρχικές νόρμες, εποχή άκρως ομοφοβική. Μιλάμε, επομένως, για μια εποχή πολλαπλών αποκλεισμών μέσα στην αμερικανική κοινωνία. Μιλάμε για αποκλεισμούς λόγω φυλής, τάξης, φύλου, σεξουαλικού προασανατολισμού.

 

Μέσα σε τέτοια πλαίσια καταπίεσης, άρχισε να ανθίζει η μαύρη λεσβιακή ποίηση. Πρόκειται για μια ποίηση – γέννημα Αφροαμερικανίδων, συνήθως με έντονη πολιτική δράση, που βίωναν την καταπίεση τόσο από την κυρίαρχη, λευκή, ετεροκανονική, πατριαρχική Αμερική, όσο και μέσα στις ίδιες τις κοινότητές τους, καθώς και οι Αφροαμερικανοί άντρες συχνά ενσάρκωναν τα πατριαρχικά ετεροκανονικά κοινωνικά πρότυπα. Ακόμα και μέσα στις ριζοσπαστικές πολιτικές ομάδες της εποχής (πχ Μαύροι Πάνθηρες), ο σεξισμός αποτελούσε ένα προβληματικό κατάλοιπο. Επιπλέον, οι μαύρες λεσβίες συχνά βίωναν τον αποκλεισμό και μέσα από το ευρύτερο φεμινιστικό κίνημα.

Ας μη ξεχνάμε, ότι μέσα στο ευρύτερο γυναικείο κίνημα της εποχής υπήρχαν σημαντικές πολιτικές και ταξικές διαφορές, καθώς στο ευρύτερο κίνημα συσπειρώνονταν γυναίκες από διαφορετικές τάξεις, με διαφορετικά βιώματα και διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις. Κι ακόμα περισσότερο, ως ένα βαθμό, το φεμινιστικό κίνημα της Αμερικής του '60-'70 αποτελούνταν από αστές λευκές Αμερικανίδες με – περισσότερο ή λιγότερο – ρατσιστικές αντιλήψεις. Λόγω των αντιθέσεων που υπήρχαν στο γυναικείο κίνημα της εποχής,προέκυψε και η “ρήξη” που γέννησε το μαύρο φεμινισμό.

Η ποίηση, λοιπόν, συνδέθηκε άμεσα με το μαύρο φεμινισμό. Η ποίηση αποτελεί μία καλλιτεχνική έκφανση της πολιτικής δράσης των Αφροαμερικανίδων λεσβιών φεμινιστριών. Όπως διαβάζουμε στη "μιγάδα" (τεύχος χειμώνα 2014-2015), η ποίηση αυτή “ανέδειξε και διάνθισε τα πολιτικά θέματα που έθιξε ο μαύρος φεμινισμός, τα οποία εν πολλοίς πηγάζουν από τους εχθρούς με τους οποίους ήρθαν αντιμέτωπες οι γυναίκες. Η αποξένωση και ο αποκλεισμός ήταν βιώματα πολύ κοινά γι' αυτές και από αυτά ξεπήδησε ο συγκεκριμένος ποιητικός χώρος”.

 

 

Μία από τις γνωστότερες ποιήτριες του κινήματος αυτού είναι η Πατ Πάρκερ (Pat Parker, 1944-1989). Ενεργό μέλος στους Μαύρους Πάνθηρες για πολλά χρόνια και ιδρυτικό μέλος του Black Women's Revolutionary Council, αλλά και του Women's Press Collective, η Πατ Πάρκερ ήταν μια μαχητική ακτιβίστρια με έντονη πολιτική δράση. Πολιτική δράση που περιελάμβανε αγώνες κατά των διακρίσεων των Αφροαμερικανών/ίδων, κατά του σεξισμού και της πατριαρχίας, κατά της ομοφοβίας και υπέρ των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤ ατόμων. Πέρα από την άμεση πολιτική δράση, η Πατ Πάρκερ έμεινε στην ιστορία για τα θεωρητικά κείμενα που έγραψε περί φεμινισμού, αλλά και για τα έντονα βιωματικά ποιήματά της. Η Πατ Πάρκερ ήταν πάνω από όλα μια σπουδαία καλλιτέχνης, που μέσα από το έργο της κατόρθωνε να αναπαραστήσει με αισθητική και ρεαλισμό την καθημερινή καταπίεση και τον αποκλεισμό των μαύρων γυναικών της Αμερικής του '60, του '70 και του '80. Μέσα από το έργο της, δίνει φωνή στη μαύρη εργάτρια, στη μαύρη λεσβία, αλλά– σε επόμενο επίπεδο– στην κάθε γυναίκα, που καταπιέζεται σε όλα τα επίπεδα της καθημερινότητας από τις πατριαρχικές δομές της κοινωνίας.

Τα σκληρά βιώματα της Πάρκερ ξεκινούν ήδη από την παιδική της ηλικία. Γεννημένη σε μια εργατική γειτονιά του Χιούστον, όπου ως επί το πλείστον ζούσαν Αφροαμερικανοί/ίδες, η Πάρκερ μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου οι ταξικές και οι φυλετικές διαφορές ήταν έντονες σε καθημερινή βάση. Τα βιώματα της παιδικής κι εφηβικής της ηλικίας την οδήγησαν στο να διαμορφώσει ταξική πολιτική συνείδηση από νεαρή ακόμα ηλικία. Στα δεκαεφτά, η Πάρκερ έφυγε από το "πατρικό" της σπίτι και πήγε να σπουδάσει στο Λος Άντζελες – και στη συνέχεια στο Σαν Φρανσίσκο. Εκεί παντρεύτηκε και ύστερα από μερικά χρόνια χώρισε, καθώς ο άντρας της ήταν βίαιος την χτυπούσε. Παντρεύτηκε για δεύτερη φορά και ξαναχώρισε. Μέσα από το γάμο, η Πάρκερ βίωσε με σκληρότητα την πατριαρχική καταπίεση – γεγονός που την οδήγησε στο να αποκυρήξει το θεσμό του γάμου γενικότερα. Είχε προηγηθεί και ένα άλλο τραγικό βίωμα: ο άγριος ξυλοδαρμός και η δολοφονία της αδερφής της από τον άντρα της. Μετά το δεύτερο διαζύγιό της, η Πάρκερ έκανε το coming-out της, δηλώνοντας ότι είναι λεσβία, Από αυτό το σήμειο κι έπειτα, στην πολιτική της δράση προστέθηκε και ο ακτιβισμός για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤ ατόμων. Αλλά και η ποίησή της, εκτός από πολιτική, άρχισε να γίνεται και ερωτική, τρυφερή, περιγραφική.

(απόσπασμα από το ποίημα "Μαύρο Κίνημα")

“Είμαι η νότια

που πήγε βόρεια

είμαι η βόρεια

που κατηφόρισε σπίτι.

Είμαι η δασκάλα

σε σχολείο Μαύρων

είμαι η απόφοιτος

που δεν ξέρει να διαβάζει.

Είμαι η δημόσια λειτουργός

στο γκέτο της πόλης

είμαι η σερβιτόρα

στην πόλη του δέλτα.

Είμαι το κολλημένο πρεζόνι

είμαι η λεσβία σ' ένα μπαρ

είμαι η εργαζόμενη στην επαρχιακή φυλακή

είμαι η κατηγορούμενη που δεν έχει τίποτα να πει.

Είμαι η γυναίκα με τα 8 παιδιά

είμαι η γυναίκα που δεν έχει κανένα

είμαι η γυναίκα που είναι πάμφτωχη

είμαι η γυναίκα που έχει πλούτη αρκετά.

Είμαι η γυναίκα που

μεγάλωσε λευκά μωρά και

έμαθε τα παιδιά της να

μεγαλώνουν μοναχά”.

Με τα ποιήματά της Πατ Πάρκερ, μπορούσε να ταυτιστεί κάθε Αφροαμερικανίδα της εποχής, λεσβία ή μη. Το έντονο βιωματικό στοιχείο τους, τους δίνει αφενός μια ευρεία απεύθυνση, αφετέρου μια διαχρονικότητα. Πράγματι, σήμερα, τόσες δεκαετίες μετά, διαβάζοντάς τα, τοποθετούμαστε στο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της εποχής και, επιπλέον, εντοπίζουμε τις κρίσιμες ομοιότητες με το σημερα. Είτε βρισκόμαστε στο Σαν Φρανσίσκο του '60, είτε στη φλεγόμενη Βαλτιμόρη του 2015, διαβάζοντάς τα, νιώθουμε τον πάντα επίκαιρο χαρακτήρα τους. Επιπλέον, ως γυναίκες μέσα από τα ποιήματά της Πατ Πάρκερ εντοπίζουμε στοιχεία της δικής μας καταπίεσης. Εξάλλου, στα ποιήματά της αποτυπώνονται τα πολλαπλά και διάφορα πρόσωπα αυτής της καταπίεσης. Με κάποια από αυτά - περισσότερα ή λιγότερα - μπορούμε να ταυτιστούμε. Η ποίηση της Πάρκερ αποτελεί το σημείο όπου το ατομικό βίωμα γίνεται συλλογικό, το προσωπικό γίνεται πολιτικό, η πολιτική δράση αποκτά αισθητικά στοιχεία. Το έργο της παραμένει διαχρονικό - εξάλλου, και η καταπίεση που η ίδια περιγράφει εξακολουθεί να είναι πάντα επίκαιρη.