cfl  Apr.15.2014

Σε μια οργουελική/μακαρθική Αμερική, στημένα δικαστήρια καταδικάζουν κάθε λογής πολιτικούς αντιφρονούντες δίνοντάς τους/τες μια «επιλογή»: να εκτελέσουν κανονικά την ποινή τους (από 15 χρόνια μέχρι ισόβια) ή να επιζήσουν τρεις μέρες μέσα στο Πάρκο Τιμωρίας. Δηλαδή, να περάσουν τρεις μέρες στην έρημο χωρίς νερό και τροφή, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τους στρατιώτες που τους/τις καταδιώκουν. Ο στόχος είναι να φτάσουν στη γραμμή τερματισμού, την αμερικάνικη σημαία – που αποτελεί ίσως την ουσία του «σωφρονιστικού συστήματος» που περιγράφεται, να αγγίξεις δηλαδή το «αμερικάνικο όνειρο» με τα ίδια σου τα χέρια, να τ’ αφήσεις να σε «σώσει» και στη συνέχεια να το ενστερνιστείς, να γίνεις ένα μ’ αυτό.

Αυτό που περιγράφεται, θα μπορούσε να είναι η πραγματικότητα.  Μια καθημερινή ίσως όψη της σύγχρονης Αμερικής – αλλά και της Ευρώπης. Κι όμως, αυτό που περιγράφεται είναι η υπόθεση μιας «μυθοπλαστικής» ταινίας του Πήτερ Γουότκινς, που γυρίστηκε το 1971 με μορφή «ντοκιμαντέρ». Πρόκειται για ένα είδος σινεμά – βεριτέ, πολύ ρεαλιστικού δηλαδή κινηματογράφου μυθοπλασίας, που υιοθετεί πολλές από τις τεχνικές και αισθητικές συμβάσεις του ντοκιμαντέρ (με μια λέξη, docu-fiction). Και ο τίτλος της ταινίας: Punishment Park. Το ενδιαφέρον της ταινίας έγκειται τόσο στον τρόπο με τον οποίο έχει γυριστεί, όσο και στον ιδιαίτερα επίκαιρο και δυστυχώς διαχρονικό χαρακτήρα της – πράγμα που, νομίζω, έχει γίνει αντιληπτό ήδη από την εισαγωγή αυτού του κειμένου.

Ως προς το πώς έχει γυριστεί η ταινία, αξίζει να πούμε μερικά πράγματα για τους ίδιους τους ηθοποιούς. Οι ηθοποιοί της ταινίας, λοιπόν, είναι όλοι/όλες ερασιτέχνες. Μάλιστα, οι ηθοποιοί που παίζουν τους/τις κατηγορούμενους/ες ζητήθηκαν να εκφράσουν τις πραγματικές πολιτικές τους απόψεις. Επιπλέον, από ένα σημείο και μετά είχαν την ελευθερία να αυτοσχεδιάσουν. Για παράδειγμα, στις σκηνές που καταδιώκονται από στρατό και μπάτσους στην έρημο, αποφασίζουν οι ίδιοι/ες τι θα κάνουν στη συνέχεια, αν θα συνεχίσουν να τρέχουν, αν θα σταματήσουν, αρνούμενοι να γίνουν το κινούμενο παιχνιδάκι της εξουσίας, τι θα κάνουν με τους συντρόφους τους που καταρρέουν κλπ.  Η ιστορία, λοιπόν, τοποθετείται σε ένα πολύ ρεαλιστικό πλαίσιο, ενώ οι ίδιοι οι ηθοποιοί μπαίνουν τόσο βαθιά στη συνθήκη του «ρόλου» τους, που από ένα σημείο και μετά ταυτίζονται και δρουν με βάση τις πολιτικές τους πεποιθήσεις και στοιχεία της προσωπικότητάς τους.

Ο δε επίκαιρος/διαχρονικός χαρακτήρας είναι μάλλον προφανής. Τον βλέπουμε στο δικαστήριο – παρωδία με ενόρκους μικροαστές νοικοκυρές (σε φασιστο-ρεπουμπλικάνικο στυλ, βλ. Tea Party), 30ρηδες γιάπηδες και άλλα συντηρητικά αντιδραστικά στοιχεία. Σ’ ένα δικαστήριο όπου αντιρατσιστές/ριες, αντιρρησίες συνείδησης, πασιφιστές/ριες, αντάρτες/ισες  πόλης, κομμουνιστές/ριες, αναρχικοί/ες, τοποθετούνται πραξικοπηματικά κάτω από μία ενιαία κατηγορία: «εχθρός  του έθνους, τρομοκράτης-κομμουνιστής (!),ανήθικος». Τον βλέπουμε στη βία της εξουσίας, τόσο μέσα στο δικαστήριο σε βάρος αλυσοδεμένων κατηγορούμενων, όσο και σε βάρος των καταδικασμένων που τρέχουν στο Πάρκο Τιμωρίας, προσπαθώντας να παραμείνουν ζωντανοί. Και ακόμα περισσότερο,  σε βάρος των εξαθλιωμένων και άοπλων καταδικασμένων που στο τέλος «τερματίζουν» και  προχωρούν προς το μέρος τους. Το επιχείρημα είναι το ίδιο που ακούμε πολύ συχνά μέχρι σήμερα, όταν η εξουσία προσπαθεί να δικαιολογήσει τη βία που χρησιμοποιεί: «Μα ήμουν σε άμυνα!». Άμυνα απέναντι σε άοπλους. Άμυνα απέναντι σε πασιφιστές. Με άλλα λόγια, ξεκάθαρη άμυνα απέναντι σε επικίνδυνους τρομοκράτες. Τον βλέπουμε, τέλος,  στη στοχοποίηση του διαφορετικού, είτε αυτό εκφράζεται μέσα από οργανωμένη πολιτική δράση είτε αποτελεί φυλετικό χαρακτηριστικό. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι τα πρώτα θύματα του ανθρωποκυνηγητού στην ταινία είναι ένας Μεξικανός μετανάστης και μια κοπέλα Ρομά. Επίσης, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι αυτός που «τρώει» το περισσότερο ξύλο και ο μόνος που τιμωρείται με ισόβια είναι ένας Αφροαμερικανός ακτιβιστής – μάλιστα, ο συγκεκριμένος «ρόλος» ενόχλησε τόσο πολύ το 1971, που ο ίδιος ο ηθοποιός που τον «έπαιξε» διώχτηκε και φυλακίστηκε στην… πραγματική ζωή.

 

Άραγε διαφέρουν πολύ οι κατηγορίες στην ταινία με τις κατηγορίες που δέχονται οι διωκόμενοι της εποχής μας; Διαφέρουν πολύ οι σύγχρονοι πολιτικοί κρατούμενοι μ’ εκείνους και εκείνες της ταινίας; Άραγε έχει μεγάλη διαφορά η ωμότητα στο Πάρκο Τιμωρίας από αυτή στο Γκουαντάναμο, στα Λευκά Κελιά, στα Κέντρα Κράτησης και τις Φυλακές Ύψιστης Ασφάλειας – πάντα για χάρη του Σωφρονισμού (με Σ κεφαλαίο φυσικά!) ; Έχουν μεγάλη διαφορά οι παρωδίες δίκης στην ταινία από τις δίκες πολιτικών διωκόμενων που έχουμε παρακολουθήσει τα τελευταία χρόνια σε διάφορες χώρες του κόσμου; (η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση προφανώς). Ως προς αυτά, πολλά έχουν γραφτεί κατά καιρούς για την ταινία του Γουότκινς. Εμείς απλά τα θέτουμε (ή τα υπενθυμίζουμε) για προβληματισμό.

 

*Περισσότερα στοιχεία για το Punishment Park: http://en.wikipedia.org/wiki/Punishment_Park

*Δείτε ολοκληρη την ταινία εδώ:  http://www.dailymotion.com/video/xms94x_punishment-park_shortfilms